Jan Gralewski
Biografia
Jan Gralewski urodził się 16 grudnia 1868 r. w Sierpcu. Po studiach w Warszawie otrzymał święcenia kapłańskie w 1891 r. i pełnił różne funkcje duchowne: od wikariusza w Grodzisku Mazowieckim, przez wikaryna przy kościele św. Piotra i Pawła w Warszawie (1893–1894), po wikariat kościoła popijarskiego i objęcie funkcji rektora (1896). Jednocześnie prowadził katehezę w szkołach żeńskich i był prefektem szkoły realnej od 1895 r. W 1900 r. władze rosyjskie zmusiły go do porzucenia pracy pedagogicznej. Zajął się pracą społeczną: przewodniczył sekcji wychowawczej Towarzystwa Higienicznego i Instytutu Higieny Dziecięcej, organizował ogrody Raua i współpracował z Towarzystwem Dobroczynności. Był encyklopedystą i współtwórcą Encyklopedii Wychowawczej oraz współpracował z redakcjami Wielkiej Encyklopedii Powszechnej Ilustrowanej.
W 1904 r. wyjechał do Wielkiej Brytanii i Francji w poszukiwaniu pomysłów pedagogicznych, zwiedził Abbotsholme School i opisał to w Kurierze Warszawskim. Związał się z Ligą Narodową i w okresie rewolucji 1905 r. był jednym z organizatorów strajku szkolnego w Królestwie Polskim oraz współzałożycielem i czołowym działaczem Polskiej Macierzy Szkolnej (PMS). Od maja 1905 r. był członkiem Komitetu Centralnego PMS, a po legalizacji organizacji został jej wiceprezesem. Za tę działalność został skazany na rok pobytu w więzieniu dla księży w Oborach; karę cofnięto dzięki interwencji bp. Ruszkiewicza. W listopadzie 1905 r. brał udział w delegacji do premiera Siergieja Wittego. Dzięki naciskom na przeprowadzenie reform objęto go czteroletnim nadzorem policji.
Jako członek Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego został 21 maja 1906 r. wybrany posłem do I Dumy, a po jej rozwiązaniu ponownie uzyskał mandat poselski w II Dumie, wchodząc z ramienia SN-D do Koła Polskiego. W wystąpieniach często zabierał głos w sprawach szkolnictwa. Padł ofiarą represji wymierzonych w PMS: najpierw usunięty z urzędu rektora kościoła popijarskiego (1906), potem wydalony z Królestwa Polskiego (1907). Przez kilka miesięcy przebywał na wygnaniu w Krakowie i Lwowie. W 1907 r. program Ogniska Wychowawczego założył w Starej Wsi; w kolejnych latach przeniósł wyższe klasy do Galicji, do Surochowa i Prokocimia, tworząc nowe ogniska; prace przerwał wybuch I wojny światowej, a szkoła w Starej Wsi funkcjonowała do 1915 r.
Od 1908 r. stopniowo odsuwał się od Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego; w 1911 r. odszedł z partii. Uczestniczył w Stowarzyszeniu Nauczycielstwa Polskiego, przewodniczył Sekcji Wychowawczej (1909–1910). Był przeciwnikiem nominacji Aleksandra Kakowskiego na arcybiskupa warszawskiego. W 1913 r. udał się do Rzymu, by przeciwdziałać nominacji lojalistycznego duchownego. W 1914 r. przewodniczył Komisji Pedagogicznej Stowarzyszenia Nauczycielstwa Polskiego. Po zajęciu Warszawy przez Niemców w 1915 r. wszedł do zarządu Wydziału Oświecenia i przedstawił gubernatorowi memorial w sprawach szkolnictwa. W 1915–1916 był rektorem kościoła św. Marcina, a następnie wyjechał do Szwajcarii, gdzie współpracował z Sienkiewiczem, Paderewskim i Kucharzewskim, a także nadal zajmował się szkolnictwem. W Vevey wygłosił przemówienie żałobne na pogrzebie Sienkiewicza.
Po powrocie do kraju na początku 1918 r. objął stanowisko inspektora szkolnictwa powszechnego na okręg radomski w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, a następnie inspektora krajowego. W 1919 r. na polecenie ministerstwa pojechał do Francji, by zapoznać się z tamtejszym szkolnictwem. W 1920 r. był członkiem Komisji Rewizyjnej Towarzystwa Straży Kresowej i pełnił funkcję kierownika wojskowych placówek oświatowych DOG Poznań. W 1921 r. został proboszczem parafii w Domaniewicach, gdzie był nauczycielem i pisał podręczniki do nauki religii. We wrześniu 1922 r. bezskutecznie kandydował do Sejmu z listy Centrum Polskiego. Z powodu złego stanu zdrowia opuścił parafię w 1923 r. i przeniósł się do Warszawy, gdzie został egzaminatorem synodalnym. 2 maja 1923 r. został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski za zasługi w dziedzinie tajnego nauczania w czasach niewoli. Zmarł na nowotwór złośliwy krtani 17 lutego 1924 r. w Warszawie. Jego bratankiem i wychowankiem był Jan Gralewski (1912–1943), filozof, żołnierz, kurier.