11 lipca o pamięci ofiar Wołynia i ekshumacjach na Ukrainie

11 lipca i pamięć o krwawej niedzieli

11 lipca to rocznica krwawej niedzieli, uznawanej za apogeum zbrodni wołyńskiej. W tym dniu upamiętnia się ludobójstwo dokonane przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach, obywatelach polskich oraz przedstawicielach innych narodowości mieszkających na ziemiach wschodnich II Rzeczpospolitej. W przekazie podkreślono, że pamięć o tych wydarzeniach nie może sprowadzać się do ogólnego wspomnienia, ale musi oznaczać wskazanie winnych i nazwanie zbrodni po imieniu. Zwrócono też uwagę, że prawda jest warunkiem uporządkowania trudnej przeszłości i budowy przyszłości opartej na faktach.

W opisie tych wydarzeń zaakcentowano także obowiązek wobec ofiar i ich rodzin. Zamordowani nie mogą pozostać bezimienni, a ich szczątki nie powinny pozostawać bez godnego pochówku. Pamięć o każdej ofierze i o każdym miejscu kaźni została przedstawiona jako wspólna powinność wobec bliskich zamordowanych, a także wobec narodu i państwa polskiego. W tym ujęciu rocznica 11 lipca jest nie tylko datą historyczną, lecz także dniem przypominającym o odpowiedzialności za zachowanie imion, miejsc i okoliczności zbrodni.

Ekshumacje po latach i działania rządu

Premier poinformował, że podjął skuteczne starania o wznowienie po latach poszukiwań i ekshumacji ofiar zbrodni wołyńskiej. Działania te obejmują również inne polskie ofiary wojen XX wieku na Ukrainie, których ciała nie zostały wcześniej godnie pochowane w grobach. W przekazie podkreślono, że rodziny tych osób czekały na ten moment ponad 80 lat. Wznowienie prac ma więc znaczenie nie tylko historyczne, ale też rodzinne i społeczne, bo dotyczy prawa do pochówku i możliwości zamknięcia wieloletniej żałoby.

Zapowiedziano także stworzenie w Warszawie Muru Pamięci z wiecznym ogniem. Na murze mają zostać umieszczone nazwiska każdej odnalezionej i zidentyfikowanej ofiary. Ten element ma połączyć pamięć zbiorową z imiennym upamiętnieniem konkretnych osób. W przekazie podkreślono, że Rzeczpospolita nie zapomni o żadnej z nich, a celem jest ocalenie pamięci o wszystkich ofiarach z imienia i nazwiska.

Prawda jako warunek pamięci i pojednania

W wypowiedzi zwrócono uwagę, że pamięć nie może służyć nienawiści. Zaznaczono, że odpowiedzią na nacjonalizm nie powinien być kolejny nacjonalizm. Zamiast tego wskazano na potrzebę budowania przyszłości bez nienawiści i bez pogardy. Prawda i pamięć zostały przedstawione jako narzędzia, które mają pomóc w przezwyciężaniu bolesnej historii, a nie w podtrzymywaniu konfliktu.

W tym samym kontekście przywołano doświadczenie Europy po II wojnie światowej. Podkreślono, że pokój i wzajemny szacunek były możliwe dzięki prawdzie oraz nazywaniu rzeczy po imieniu. Zaznaczono też, że każdy, kto chce dołączyć do tej wspólnoty, musi być gotowy na przyjęcie prawdy o przeszłości. W przekazie wybrzmiała również odpowiedzialność za bezpieczeństwo dzieci i wnuków, rozumiana jako wspólny obowiązek Polski, Ukrainy i Europy.

Solidarność oparta na prawdzie, pamięci i nadziei

Końcowa część przekazu dotyczyła współczesnych wyzwań i potrzeby współdziałania wobec zagrożeń. Zaznaczono, że dziś potrzebna jest solidarność, a jej fundamentem muszą być prawda, pamięć i nadzieja. Taki układ wartości został wskazany jako podstawa odpowiedzialnej polityki wobec przyszłości. W tym ujęciu pamięć o ofiarach z 11 lipca ma znaczenie nie tylko historyczne, ale też praktyczne, bo wpływa na relacje między państwami i społeczeństwami.

W przekazie połączono więc kilka poziomów odpowiedzialności: wobec ofiar, ich rodzin, państwa i wspólnoty międzynarodowej. Wznowienie ekshumacji, plan budowy Muru Pamięci oraz jednoznaczne nazwanie zbrodni zostały przedstawione jako elementy jednego procesu. Ma on przywracać pamięć o osobach zamordowanych na wschodnich ziemiach II Rzeczpospolitej i o innych ofiarach wojen XX wieku na Ukrainie. To także przypomnienie, że bez prawdy nie da się budować trwałego pojednania.

• 11 lipca przypada rocznica krwawej niedzieli, uznawanej za apogeum zbrodni wołyńskiej.
• Rodziny ofiar czekały na wznowienie poszukiwań i ekshumacji ponad 80 lat.
• W Warszawie ma stanąć Mur Pamięci z wiecznym ogniem i nazwiskami odnalezionych oraz zidentyfikowanych ofiar.
• Przekaz dotyczy także innych polskich ofiar wojen XX wieku na Ukrainie.